۱۴ و ۱۵خرداد نزدیک است. روزهایی از بهار که یادآور زمستان ۵۷ و پیوند خورده با انقلاب اسلامی است؛ یکی سالروز رحلت بنیانگذار انقلاب است و دیگر روز قیامی مردمی که یکی از ارکان انقلاب در سالهای بعد شد. پرداختن به شخصیت امام خمینی(ره) در آثار تلویزیونی چه در قالب سریال نمایشی، چه مستند و …همچنین محور قرار دادن واقعه تاریخی ۱۵ خرداد در آثار تصویری، موضوعی است که در این نوشتار بررسی کردیم و نیمنگاهی به چند اثر تلویزیونی در اینخصوص داشتیم.
سریال آفتاب و زمین یکی از آثاری است که در آن به گوشهای از زندگی امام خمینی(ره) پرداخته شده است. این سریال درسال ۱۳۷۹ به کارگردانی جواد شمقدری از شبکه دو سیما پخش شد. سریال خاطرهانگیز «آفتاب و زمین» به دوران تولد و زندگی امام خمینی(ره) در شهر خمین پرداخته است. این سریال بیشتر به مبارزات پدر امام خمینی(ره) در شهر خمین نگاهی داشته و تا شش ماهگی امام(ره) را به تصویر کشیده است. در نگارش متن سریال از کتاب خاطرات زندهیاد آیتا… پسندیده به عنوان منبع تحقیق بهره برده شده است. فضای قصه سریال تصویرگر زمان قاجار و حکومت ناصرالدین شاه است و تسلط خانها و ظلم آنان به رعیت را نشان میدهد.شمقدری به جامجم گفته بود: بهدلیل فعالیتهایی که در سینمای مستند انجام میدادم، فرصتی برایم پیش آمد که دوربین به دست بگیرم و تا چهلم امام صحنههای مختلف را فیلمبرداری کردم. البته چند گروه بودیم. اما چند ماه بعد تقدیر الهی باعث شد قرعه به نام من بیفتد و فیلم رحلت امام را ساختم. یعنی با قاب و نماهایی که گرفته بودیم فیلم «آفتاب و عشق» را که مستند سینمایی بود برای اولین سالگرد امام ساختم. کار بسیار ویژهای بود. چون برای اولینبار روضه را با بیس موسیقی ترکیب کردیم. در آن زمان سینماها تعطیل شد اما این فیلم در سینماها به نمایش درآمد. این مستند ادای دین به این شخصیت بود. گرچه قدم کوچکی بود. وی که سریال آفتاب و زمین را برای تلویزیون با محوریت زندگی خانواده امام ساخته است در این باره میگوید: این سریال را تحت تاثیر همان مستند ساختیم و فرصتی پیش آمد در صدمین سالگرد تولد امام آن را بسازیم. معتقدم نسبت به تفکر و اندیشههای امام کوتاهی شده و باید در این زمینه کار کرد.
صنوبر تنومند
ازمیان آثارتلویزیونی که تصویرگر زندگی امام خمینی(ره)بودند میتوان بهصنوبراشاره کرد.ابتدا صنوبر به کارگردانی و نویسندگی مجتبی راعی درجشنواره فجر سال۱۳۸۱روی پرده سینما رفت.این اثربه دوران نوجوانی امامخمینی(ره) در۱۳تا ۱۶سالگی پرداخته است.زمانی که مردم ایران درگیر جنگ جهانی اول بودند وایران با اعلام بیطرفی باز هم مورد حمله روس و انگلیس قرار گرفت. همین امر سبب میشود تا انگلیسیها غلات شهر خمین را بخرند وبه لندن ببرند. البته در ادامه، فیلم در سینماها اکران نشد، بلکه بهصورت تلهفیلم چند باری روی آنتن تلویزیون رفت.
عبور از سالهای برف و بنفشه
در بخشهایی ازآثار مختلف تلویزیونی به موضوع قیام ۱۵خرداد پرداخته شده است. یکی ازاین آثار سریال سالهای برف و بنفشه به کارگردانی سعید سلطانی است. این سریال داستان مهندس علی فلاح را روایت میکند که پس از سالها زندگی در اروپا و تحصیل در رشته کشاورزی بهتازگی به ایران بازگشته و با وجود میل خانوادهاش، برای احیا و آبادانی زمین پدرش راهی پیشوای ورامین میشود. او برای ایجاد یک کشاورزی مدرن برای باغهای پدرش اقدام میکند اما سیستم ارباب و رعیتی مانع پیشرفت کارهای علی میشود. علی از این اوضاع ناراحت است و درصدد حل این مشکلات است که با گروه انقلابیون آشنا میشود. وی در روستا با دفاع از مستخدم یکی از املاک و درگیر شدن با آدمهای تیمسار امیرشاهی بین اهالی محبوبیت پیدا میکند و در قیام ۱۵ خرداد
شرکت میکند. دراین هنگام افسران رژیم شاهنشاهی فرمان تیر میدهند این در حالی است که علی هدف گلوله یکی از این سربازان است و… .این سریال در ۲۰ قسمت سال ۱۳۸۵ از شبکه سه سیما پخش شد.
قصه روحا…
سال۱۳۹۲ سریال روحا…ازشبکه دو سیما روی آنتن رفت.این مینیسریال به تهیهکنندگی محمدرضا شفیعی روایت چندقصه براساس برداشتهایی از زندگی و رابطه امام(ره) با همسایگان وکسانی که به دیدارشان میآمدند را شامل میشود. راما قویدل که کارگردانی «روحا…» را برعهده داشت، درباره پرداخت به زندگی بنیانگذار انقلاب در سینما و تلویزیون در گفتوگویی بیان کرده بود:فکر میکنم من جزو معدود کارگردانهایی هستم که دین خودم رانسبت به امام خمینی(ره) ادا کردم وموفق شدم سریالی پیرامون زندگی ایشان بسازم. روحا… سریال مورد علاقه من است و آن را بسیار دوست دارم. سریالی لطیف و شیرین که با زبانی شاعرانه به موضوع خود میپرداخت و غیرشعاری بود. به ویژه این کار را براساس بازخوردهایی که گرفتهام بیشتر دوست دارم.
مستندی از زندگی خمینی کبیر
مستند روحا…از آثار تلویزیونی درباره شخصیت معمار انقلاب اسلامی ایران است.مستند روحا…به تهیهکنندگی احمد شفیعی در ۱۰قسمت تمام مقاطع زندگی ایشان رابه تصویر میکشد وسعی دارد تصویری جامع از زندگی این شخصیت جهانی ارائه دهد.در این مجموعه مصاحبههایی از افراد بینالمللی نیز صورت گرفته است. بیش از۱۰هزارعکس جدید نیز ازامام خمینی(ره) درمستند منتشر شده است. مستند روحا…شخصیتمحور است اما جنبههای مختلفی از شخصیت ایشان را در بر گرفته است. میتوان گفت جزئیات به کار رفته در هر قسمت و همچنین پژوهش عمیق و گسترده کیفیت این مستند را دوچندان کرده است.
دلهره سالهای حادثه
امام خمینی(ره) شخصیت غایب اما موثر در قصه مینیسریال سالهای حادثه است. این اثر در۱۰قسمت ۴۵ دقیقهای به کارگردانی سعید چاری ساخته شد.«سالهای حادثه» به دهه اول انقلاب وحوادث پیرامون آن میپردازد و بیشتر روایتگر ارتباط امام(ره) با کودکان است. سریال نامبرده در سه فصل نوشته شد؛ فصل اول حوادث سالهای۱۳۴۲تا۱۳۵۷وفصل دوم به سالهای ۱۳۵۷ تا ۶۸ اشاره داردوفصل سوم سال۹۱تا زمان حال را روایت کرده است. دراین سریال میبینیم احمدعلی که شخصیت اصلی سریال است، پدرش در درگیریهای اوایل انقلاب ناپدید شده. او علاقه بسیاری دارد تا امام(ره) را از نزدیک ببیند.
ماجرای یازده دقیقه و سی ثانیه
تله فیلم یازده دقیقه وسی ثانیه ازآثاری است که بخشی اززندگی امام(ره) راروایت میکند.داستان تلهفیلم درباره گروهی از تصویربرداران تلویزیون است که برای ضبط پیامهای امام(ره) به جماران میروند.ایده این داستان را بهروز افخمی مطرح کرد، زیرا خود او یکی از تصویربرداران حاضر در آن جمع بوده. افخمی در کارنامه خود ساخت فیلم فرزند صبح را نیز دارد. این فیلم سینمایی نیز درباره زندگی امام خمینی(ره) است.
تحول در کیلومتر ۱۴
فیلم تلویزیونی کیلومتر۱۴به کارگرانی جواد افشار وتهیهکنندگی زندهیاد بهادر اسدی از تحول یک جوان با بازی کامبیز دیرباز تحت تاثیر امام خمینی(ره) میگوید.این فیلم سال۱۳۸۷ساخته شد. افشار درمصاحبهای بیان کرده بود: هدف ازساخت این فیلم نشان دادن رستگاری شخصیت داوود(کامبیر دیرباز) و سیر تغییر و تحول او درحرکت به سوی معنویات بود. در فیلم «کیلومتر ۱۴» در سایه برکات وجودی حضرت امام خمینی(ره) رستگاری یک خلافکار را نشان دادیم.
تصویری از سیره عملی امام روحا…
مستند سیره عملی امام روحا…محصول سال۱۳۸۷درواحد مرکزی خبراست. این مستند بیوگرافی فراز و نشیبهای زندگی امام(ره) از ابتدای تولدتازمان رحلت راشرح میدهد.مستند درقالب گزارش خبری در۱۰قسمت ازبخشهای مختلف خبر درشبکههای گوناگون پخش شد.